Karadeniz de Derelerimiz bulanık akıyor

M. Kemal AYÇİÇEK – Ağustos 2008

www.karadenizolay.com (Özel haber)- Doğu Karadeniz Bölgesi’nde debisi müsait hemen hemen tüm derelerimiz üzerinde kurulmasında son aşamaya gelinmiş, kimilerinde yapımına başlanmış olan çok sayıdaki Hidroelektrik Santralleri (HES)ne karşı çeşitli gösteriler yapılmaya başlandı. Vadilerine, derelerine saygıları gereği bunu yapan vatandaşların seslerine elbette kulak verilmelidir. Nitekim, derelerdeki görüntüler, vatandaşlarımızın kaygılarının çok da haksız olmadığını şimdiden gösteriyor. Çünkü derelerimiz, HES inşaatlarıyla bulanık akıyor artık.

Devlet Su işleri(DSİ) ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından yap-işlet-devret modeli ile yapılmasına başlanan HES’ler, bölgeye bir yandan istihdam sağlarken bir yandan da ekonomik anlamda da canlılık getirdi. “Hareket, berekettir” denir. Bu olmaya başladı. Nerden bakılırsa bir Hidroelektrik santrali inşaatının 5 yıl süreceği düşünülürse bölgede ki 167 hidrolik santralde binlerce işçinin istihdam edilmesi gündemde.

HES’ lere karşı bölgede özellikle Rize’deki vadilerde tepki sesleri yükselirken, Trabzon, Giresun, Ordu, Samsun, Sinop ve Artvin’de HES’lere yönelik gösteriler yapılmıyor. Buradan sanki sadece Rize’nin vadilerinde derelerin çok sevildiği ve diğer illerde vadiler ve derelerin sevilmediği gibi bir sonuç elbette çıkaramayız. Ancak, Rize’de İkizdere veya Fındıklı ve Ardeşen’ deki sözde çevreci gösterilerinin, dereleri koruma mantığının ötesinde sanki yabancı ellerce organize edilen gösteriler haline dönüştüğü izlenimi ve algısı da mümkün gözüküyor.

Trabzon’un Araklı ilçesindeki karadere vadisinden yukarıya doğru çıkıyoruz. Çankaya’yı (Dağbaşı) geçtikten sonra HES izlerine rastlanmaya başlıyor. Toroslu’ya geldiğinizde yer altı tünelini görüyorsunuz. Burası Çatak’taki toplama setinden getirilecek suyun enerji üreteceği tirübünlerinin konacağı yer. İşçiler, harıl harıl çalışıyor. Biraz yukarda, ejderhanın gölünün hemen bitiminde de buradaki HES’i yapan firmanın şantiyesi bulunuyor. Biraz daha yukarıya Çatak’a çıktığınızda da Yağmurdere vadisindeki çalışmaya tanık oluyorsunuz. Biraz daha yukarıya çıktığınızda Pamukgölü’nün üzerinde, Tilkibeli şelalesini besleyen kaynaktaki toplama havuzunun inşaatı sürüyor. Her yanda bir şantiye ve tabiî ki karadere, tüm bunca çalışmanın etkisiyle artık bulanık akıyor.

Yıllar önce bölgede yapılan ve yıllardır da enerji üreterek bölgedeki illerde kullanıma sunulan elektrik üretiminin yapıldığı Giresun’un Doğankent ilçesindeki vatandaşlarla konuştuk. HES’lerin doğaya, faunaya veya çevreye zararı var mı yararı mı var diye sorduk. Mesela, 52 yaşındaki Salih Turfan, Doğankent HES için şimdiye dek gıkını çıkarmayanların, şimdi sanki Harşit vadisi diğer vadilerden daha az seviliyormuş ayaklarına yattıklarını ifade ediyor ve, “. Veya İkizdere’de de daha önceden yapılan bir HES var ve zaten üretimde de. HES’lerin çevreye verdiği zarar yok. Ne zarar görmüşler. Bu, biraz büyük su değirmeni gibidir. Suyun deli akışını önlüyor, derelerin kontrollü akmasını sağlıyor. Yani, suyun başıboş akışını önleyerek, düzeyden yararlanılarak enerji sağlıyor ve hem de dereleri ıslah etmiş oluyor. Biz bunun zararını değil yararını gördük” diyor.